00:00I was going to meet Joana in 2021.
00:06He was going to visit their community.
00:12The day of Joana was in the utang.
00:15It's time for Joana.
00:17It's time for us.
00:20It's 3,000,000.
00:22It's 1,000,000.
00:26Okay, ma'am.
00:28Pagkatapos, papanik na siya sa pedicab para makipagsapalaran.
00:46Kasama ang kapitbahay na si Mary Ann.
00:58Nag-iikot sa paligid si na Joana para bumili ng silang appliances at iba pang kasangkapang dekuryente.
01:17E-waste ang tawag dito.
01:19Ate, papasok ako.
01:23Nasabi na po ba ni Ate Monette?
01:29Ate, bilin ko po yung aircon.
01:31Opo.
01:33Buoy naman nung kasangkapan ngayong araw, isang lumang air conditioning unit.
01:40Eh, paano yung ano?
01:42Hindi, ako na po. Dalawa po kami ni San.
01:44Sige po.
01:45Ayaw po na.
01:46Alakas ng dalawa.
01:47Opo.
01:51Dukas po na. Baka umano.
01:52Isang sirang washing machine naman, ang sunod na nabili ni na Joanne.
02:11May kasama pang ventilador.
02:12Ayaw po.
02:14Ayaw!
02:19Ayaw!
02:24Ala, baka may mga sirang kayo diyan, R.E.P.
02:27TPU, aircon, washing, TV, Sir.
02:31Binibili namin.
02:33Opo.
02:35Ano? Sir, meron?
02:37Sa opisina nito, may mga lumang printer at computer naman.
02:42Ito. Ito lang.
02:50Boss, baka may sirakang up tayong sis yan, boss.
02:52Binibili namin.
02:54Salamat po.
02:55Habang dumarami ang naiipong kasangkapan,
02:58bumibigat ang pedicab ni na Joanne.
03:12Pero may konting espasyo pang naiwan sa sidecar.
03:22Kaya wala pa rin tigil ang dalawa sa pag-iikot.
03:28Opo, mahira po talaga.
03:30Mahira po, biruin niya naman po.
03:32Iikot kami umaga.
03:35Siyempre, pag-alis namin, mag-aan pa eh.
03:37Siyempre, ganado pa kami.
03:39Pero yung, nandiyan na yung bigat ng kalakal,
03:42tapos pumapadya ka na,
03:44sinasabayan mo pa ng sigaw,
03:46mahira po.
03:51Ang naipong appliances ni na Joanne,
03:54hindi pa pwedeng ibenta sa junk shop.
03:57Binabaklas muna ito.
04:09So, wala namang sariling pwesto o junk shop yung samahan.
04:12Kaya dito sila nagbabaklas sa gilid ng pasada.
04:16Sa ilalim na sikat ang araw
04:17at habang ginadaan-gaanan ng mga sasakyan.
04:23Nandito na rin ang iba.
04:25Ang tropa ni Joanne, puro nanay.
04:28Ano po yung binabaklas niyo?
04:32Ano po ito, sir,
04:33nakakonekta sa loob?
04:36Ano po yung nagsusuplay ng kuryente?
04:40Nagpapalamig po sa taas.
04:43Kapag nagbabaklas, sir,
04:45kailangan malinis.
04:47Kailangan wala kang mapiterwisyo.
04:49Lalo po dito, sir,
04:50kumakita niyo daan ang puto.
04:52Kailangan wala po masisirang gulong
04:53ng sasakyan.
04:55Kaya kailangan yung mga tornillo
04:56isi sino po namin siya.
04:59Sige, higakun na.
05:00Alis mo yan.
05:05Sa lahat daw ng appliances
05:06na kailangan baklasin,
05:08pinakamahirap
05:09ang mga refrigerator.
05:13Siguro po,
05:14mga sampung balding pawis
05:15bago mo matapos.
05:20Pero,
05:20ang paboritong baklasin ni na Joanne,
05:23mga aircon.
05:26Kasi po ito,
05:28karamihan po dito tanso.
05:30Bira po dito yung sinasabing panapon
05:32o yung hindi na nagagamit.
05:35Ang aircon po kasi, sir,
05:36pag binabaklas mo,
05:37tapos nakikita mo na yung kita,
05:39nakawala yung pagod mo eh.
05:42Ultimo radiator
05:43at motor ng aircon,
05:46binibiyak pa
05:47para makuha ang tanso
05:49at iba pang bakal dito.
05:51Ito na yung mga nakuha natin
06:07mula sa isang buong araw
06:10ng pagbabaklas.
06:11Yung mga naibibenta,
06:14ito yung pinakamahalaga,
06:15yung tanso.
06:17Ito yung mga tubing
06:18galing sa aircon.
06:19Tapos,
06:19ito yung galing sa makina, no?
06:21Apo.
06:22Tapos,
06:23meron tayong mga board,
06:24iba-ibang klase.
06:26Anong pinakamahal dito?
06:28Motherboard po.
06:29Ito,
06:29kinikilo rin ito
06:30tapos binibenta.
06:31Pero,
06:31iba pa siya dun sa board
06:32ng galing sa TV.
06:35VHS po.
06:37VHS
06:38at ibang mga appliances.
06:40Tapos,
06:41yung mga bakal,
06:41iba-iba rin yan.
06:42Meron tinatawag na BI daw.
06:44Ito.
06:44Tapos,
06:44ito yung bakal.
06:47Ito,
06:47aluminum.
06:50Tapos,
06:50yung mga plastic,
06:52iba-ibang klase rin.
06:55Separate nyo na
06:56para mama,
06:56hindi na natin.
06:57Pero,
06:58may isang appliance dito
06:59na hindi masyadong
07:00ginagalaw
07:01ng mga nanay.
07:03Yan ang mga lumang
07:04telebisyon at monitor
07:05na merong cathodrate tube
07:07o yung tinatawag na CRT.
07:10Yan yung babasaging tubo.
07:11Gaya nito.
07:13Hindi pwede pa kinabangan itong,
07:14ano?
07:15Kasi delikado po ito,
07:16sir.
07:16Pag pinasag po ng mga bata yan,
07:19mapupunta sa mata.
07:20Kasi bubog po yan.
07:22Hmm.
07:23Ang bubog galing sa mga CRT,
07:26hindi lamang nakakasugat.
07:27Naglalaman pa ito
07:29ng lead
07:30at iba pang kemikal
07:31na lubhang masama
07:32sa kalusugan.
07:35Dati,
07:36kung saan-saan lamang
07:37itinatambak
07:38ang mga lumang TV.
07:44Pero ngayon,
07:45iniipon na ito
07:46ng iba't-ibang samahan
07:47para sa tamang pagdispatsya.
07:50Proyekto ito
07:51ng United Nations
07:52Industrial Development Organization
07:54o UNIDO
07:55kasama ang gobyerno,
07:57pribadong sektor
07:58at mga NGO.
08:02Ang kanilang layunin,
08:04bigilan ang lalong pagkalat
08:06ng e-waste sa bansa.
08:08Sa 150 yan, sir.
08:10150 yung ibang nandun pa sa kanya.
08:11Sa bodega.
08:12Sa bodega.
08:13Si Jover ng Eco-Waste Coalition,
08:15regular na pumupunta sa Longos
08:17upang bilhin ng naipong CRT
08:19mula sa mga mga ngalakal.
08:21Kwento ni Jover.
08:25Kulang pa ang kalaman ng publiko
08:27tungkol sa mahalaga
08:28at masalimuot na proseso
08:30ng e-waste disposal.
08:32Hindi naman ito kilala sa atin eh.
08:34Yung karamihan kapag sinabing
08:35nangangalakal,
08:36ang nakapokus tayo dun sa
08:37Jario, Bote, Garapa.
08:39Pero yung hindi nila alam,
08:40may ganitong klase ng hanap buhay
08:42yung pangangalakal
08:44mula dun sa mga
08:44electronic waste.
08:45Isa lamang ang barangay Longos
08:50sa apat na lugar sa Metro Manila
08:52na sakop ng proyekto.
08:57Tinuturuan at binibigyan nila
08:58ng training
08:59ang iba't-ibang samahan
09:00ng mga mga ngalakal.
09:06Bukod pa sa support na sa kagamitan
09:08at pinansyal.
09:10Kaya nung nasimulan itong proyekto
09:11at bilang isa sa mga
09:13pangunahing programa
09:14ng eco-waste
09:15dito sa proyektong ito
09:16ay yung magkaroon ng
09:17information education campaign
09:19na huwag nang basagin,
09:20sunugin yung mga e-waste
09:22na nakukolekta nila.
09:23Pero kailangan pa itong
09:25palaganapin sa buong bansa.
09:27Sa Pilipinas,
09:28halos 6,000 tonelada raw
09:30ng e-waste
09:31na mula pa lamang
09:32sa mga desktop computer
09:33at TV
09:34ang naiipon taon-taon.
09:38Marami sa mga ito
09:39itinatambak lamang sa bahay.
09:44Matapos magligpit
09:49ng gamit sa bangketa,
09:55dinalananin na Joanne
09:56ang kanilang kalakal
09:57sa junk shop.
09:59Madam, dam!
10:01Tara na, dara ba?
10:03Tara na.
10:04Nalapag ko na.
10:05Dahil hindi ko na kaya.
10:07Ito po, IC.
10:08E, Alma, sabihin mo ko
10:12pag-isa lang
10:13at pag-bakal-bakal.
10:14Sabihin ko,
10:15300.
10:16Ay!
10:21Kamusta, Kita?
10:23Bali,
10:24kumita po kami
10:25ng nasa
10:251,000 plus.
10:27Happy ka na ba
10:28nun sa ganong kita?
10:30Wala po tayong magagawa.
10:33Ito po yung
10:34kinaya ng
10:35pagyak na amin
10:37sa maghapon.
10:44Pero hindi pa rito
10:46nagtatapos
10:46ang kwento
10:47ng mga e-waste.
10:50Maraming salamat
10:51sa panunod ng
10:51Eyewitness,
10:52mga kapuso.
10:53Anong masasabi nyo
10:54sa dokumentaryong ito?
10:55I-comment na yan
10:56at mag-subscribe
10:57sa YouTube channel
10:58ng GMA Public Affairs.
10:59Masasabi
11:00sa
11:01mga
11:02goto
11:02added
11:04money
11:05ku
11:05pagyak
11:06nasa
11:07t
11:08mga
11:08amin
11:08ma
11:09at
11:09pagyak
11:10,
